بسترها و مبانی فکری رشد افراط گرایی در جامعه اسلامی

cc69a7c09d284accbf67f288d8db9746

از زمان شروع بعثت پیامبر اکرم صلی الله علیه وسلم جریانی در خارج از جهان اسلام تلاش داشته است با نادیده گرفتن آموزه ها و رویه های انسانی و رحمانی مسلمانان دین اسلام را به عنوان مروج خشونت و تندروی در جهان معرفی نماید .
علی رغم اینکه در صدر اسلام دشمنی ها با اسلام از خارج از جامعه اسلامی و بویژه یهودیان هدایت می گردید ،در عصر جدید این تلاش ها از پیچیدگی های خاص مدرنیته برخوردار شده و با یک طراحی چند لایه بازوهای اجرایی آن به داخل دنیای اسلام منتقل شده اند.
فهم ریشه و دلایل این تلاش ها سخت نبوده و محتاج تحلیل های پیچیده سیاسی و امنیتی نیست .مهم ترین و قابل فهم ترین دلیل این گونه تلاشها برای تخریب چهره اسلام این بوده است که دنیای غرب به این جمع بندی فکری و استراتژیک رسیده است که اسلام و مسلمانان مهم ترین مخاطره پیش روی تمدن غربی است .
بر این اساس متفکرانی مثل ساموئل هانتینتگتون به عنوان پایه گذار فکری سیاست خارجی مدرن ایالات متحده به صراحت بیان کرده اند که تمدن اسلامی مهم ترین تهدید تمدن غربی در آینده خواهد بود و برخورد تمدنی بین این دو حوزه اجتناب ناپذیر است .
بر اساس این نگاه راهبردی ، غرب در چند دهه اخیر تلاش داشته است با ایجاد و تقویت گروه های تندرو مذهبی در دنیای اسلام علاوه بر تخریب چهره رحمانی دین ما ،آتش اختلاف را در بلاد اسلامی   شعله ور نماید . دنیای غرب به خوبی بر این واقعیت واقف است که جهان اسلام از ظرفیت های بسیار بالای سیاسی ،اقتصادی و ژئوپلتیک برخوردار است .
این ظرفیت ها در صورت همسویی و همگامی کشورهای اسلامی می تواند زمینه ساز بازگشت تمدن اسلامی به دوره عظمت و شکوه صدر اسلام را فراهم نماید .بر اساس همین شرایط نیز مهم ترین اولویت غرب در رابطه با جهان اسلام تشدید اختلافات قومی – مذهبی در بین کشورهای اسلامی است .
یکی از تاکتیک های غرب در مسیر ایجاد اختلاف در بلاد اسلامی نیز ایجاد و تقویت گروه های مذهبی تندرو است .غالب صاحب نظران مسلمان اعتقاد دارند گروه هایی مثل القاعده و داعش از جمله گروه هایی هستند که بر اساس یک برنامه ریزی غربی برای ایجاد خشونت و نا آرامی در بلاد اسلامی ایجاد شده اند .در این میان در چند سال اخیر سرعت خیره کننده ظهور و گسترش پدیده ای بنام گروه های تندرو تکفیری بسیاری از تحلیل گران مسلمان را در بهت و حیرت فرو برده است .
در مواجهه با این پیچیدگی ها سوال اکثریت فعالان مسلمان این بوده است که دلایل ظهور این تفکرات افراطی در جهان اسلام چیست وراهکار مقابله با این جریان کدام است ؟
برای بررسی ابعاد حضور گروه های تندرو تکفیری در جهان اسلام باید قدری به عقب برگشت و با نگاهی تاریخی روند عمومی رویداد ها را مورد بررسی قرار داد .در یک نگاه کلی می توان گفت که گروه های تکفیری و در راس آنها گروه داعش در سال های گذشته سه دوره متفاوت را پشت سرگذاشته اند :
– دوره ظهور و شروع فعالیت ها: برای بررسی مساله ظهور و شکل گیری تفکرات افراطی باید به یک مساله مهم اشاره کنیم .مساله مهم در این موضوع این است که هر چند شروع ظاهری فعالیت گروه های جدید از اواخر سال 2011 میلادی و همزمان با شروع خیزش های مردمی در دنیای عرب بوده است ،اما تحلیل گران مسلمان اعتقاد دارند بذر فعالیت این گروه ها در منطقه در چند دهه گذشته پاشیده شده است .
این جریان با ایجاد برخی از مساجد و مراکز دینی خاص و تحت حمایت برخی از کشورهای خارجی که مروج تفکرات تند سلفی بودند، شکل گرفت . دراین چارچوب غالب فعالان مسلمان اعتقاد دارند این مساجد  و مراکز دینی به مرور تفکرات تند خود را در جامعه تزریق کرده و توانستند در بین جوانان مسلمان برای خود حامیانی پیدا کنند.
دوره گسترش و توسعه فعالیت های گروه های تکفیری : دوره دوم فعالیت گروه های تندرو تکفیری در دنیای اسلام از سال 2013 میلادی تا اوایل 2015 را در بر می گیرد.در این دوره دو ساله این گروه ها به پیشرفت های بزرگی نائل آمدند و یک خلافت خود خوانده نیز ایجاد کرده و تشکیلات آنها گسترش قابل توجهی پیدا کرد  .گسترش فعالیت این گروه ها در این مرحله منجر به ایجاد تشکیلات اداری و سیاسی یک دولت شد .
تلاش گروه های  تکفیری در این مرحله این بود که در ساختارسازیهای خود بر بر مبانی مورد علاقه جامعه اسلامی و بویژه اهل سنت تکیه نمایند .بر همین اساس استفاده از عناوینی مثل خلافت اسلامی و هجرت به عنوان کلید واژه های مهم در دستور کار آنها قرار گرفت .
دوره افول و فروپاشی گروه های تکفیری :از اوایل سال 2015میلادی بتدریج  داعش و سایر گروه های تکفیری با عبور از دوره طلایی ، به دوره افول و فروپاشی خود وارد شدند .در این دوره این گروه ها بسیاری از مناطقی را که در چند سال اول فعالیت شان تصرف کرده بودند از دست داده و به علت تداوم عقب نشینی های نظامی در عراق و سوریه تلاش کردند در کشورهایی مثل لیبی و افغانستان برای خود پایگاه های جدید ایجاد کنند .
این دوره در ماه های گذشته تداوم داشته و در شرایط کنونی شهرهای مهم داعش از تسلط این گروه خارج شده اند.صاحب نظران نظامی اعتقاد دارند که فروپاشی و شکست نظامی داعش تا ماه های آینده کامل خواهد شد اما در این مساله که این شکست نظامی به منزله پایان باورهای افراطی این گروه خواهد بود شک و تردید های جدی وجود دارد .
با نگاهی به این دوره سه گانه می توانیم درس های لازم از این دوره ها را برای خود بگیریم .
cc69a7c09d284accbf67f288d8db9746* درسی که باید از دوره اول بگیریم این است که تفکرات انحرافی جدید با پیچیدگی های خاص خود در بین ما نفوذ می کنند .بنابراین باید هوشیار باشیم .
* در غالب موارد تفکرات انحرافی در پوشش بدعت زدایی از دین و پالایش عقیدتی ما در جامعه نفوذ می کنند. بنابراین باید حواس مان به این نوع تحرکات باشد .
*باید به یاد داشته باشیم که هر کس که مسجد و حوزه علمیه دایر کند نیت گسترش دین را ندارد و در برخی از موارد در پوشش این اماکن مقدس بدترین انحرافات به ذهن جوانان ما تزریق می شود .
* جوانان ما در جامعه اهل سنت باید هوشیار باشند که افراد فرصت طلب از احساسات پاک آنها سوء استفاده نکنند و به راحتی در دام این گونه افراد و جریانات گرفتار نشویم .
* علمای ما باید در جهت مقابله با این گونه تفکرات تند و غیر اسلامی باید با عزمی راسخ تر و با بیانی شفاف تر ورود نماید .تردید و عدم ورود علمای بزرگوار ما در این زمینه باعث می شود که این تفکرات گسترش پیدا کرده و در جامعه در حدی ریشه پیدا کنند که مقابله با آن برای ایشان سخت و در مواردی غیر ممکن گردد.
* همه دلسوزان واقعی اسلام و امت محمدی (ص) باید بر این باشند که تفکرات تند و افراطی گروه های تکفیری تهدید مشترک برای همه مذاهب و فرق اسلامی است .برخی از فعالان اهل سنت اعتقاد دارند چون این گروه ها خود را به عنوان بخشی از بدنه اهل سنت معرفی می کنند، اثرات مخرب فعالیت های آنها برای ما بیشتر از سایر مذاهب است .بر این اساس اهل سنت نباید فریب ادعاهای واهی این گروه ها و افراد را بخورند .
* نهایتا درس آخر فتنه تکفیری برای همه ما ، ضرورت هوشیاری و آگاهی در قبال طراحی های پیچیده ای است که از طرف دشمنان دین ما در حال انجام است .نقطه تمرکز این طراحی ها هم تشدید اختلاف قومی – مذهبی در جهان اسلام و به راه انداختن جنگ فرقه ای در بین مسلمانان است .بنابراین هوشیاری در قبال این اقدامات نیاز حیاتی دنیای اسلام است .

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *