نظر فقهای مذاهب اربعه در مورد عملیات استشهادی چیست؟

n00068164-b

فقهاء مذاهب اربعه اشاره ای به حکم عملیات های استشهادی که در سده اخیر به وقوع می رسد، بیان نکرده اند، زیرا در زمان آنان به جهت عدم وجود سلاح های پیشرفته و ابزار انفجاری، تصور این مسأله برای آنان مقدور نبوده است.

فقهاء مذاهب اربعه اشاره ای به حکم عملیات های استشهادی که در سده اخیر به وقوع می رسد، بیان نکرده اند، زیرا در زمان آنان به جهت عدم وجود سلاح های پیشرفته و ابزار انفجاری، تصور این مسأله برای آنان مقدور نبوده است. بیشتر مباحثی که می توان از آنها حکم عملیات استشهادی را استخراج نمود، در موضوع هجوم تک نفره بر جمعی از دشمنان است که در میان مذاهب اربعه اهل سنت، دیدگاه هایی نزدیک به هم در این باره دیده می شود.

مالكي:

قرطبی(م 671ق) آراء و اقوال علمای مالکی مذهب را درباره این مفهوم عنوان کرده است. وی می نویسد: علما درباره هجوم تک نفره به صف دشمنان (استشهادی) دیدگاه های مختلفی اظهار کرده اند. برخی می گویند: اگر شخصی توان جسمی کافی و اخلاص در نیت داشته باشد، هیچ اشکالی ندارد که دست به چنین اقدامی بزند. اما اگر توان نداشته باشد، این کار او خودکشی است. برخی تنها اخلاص در نیت و شهادت طلبی را شرط می دانند و از توان جسمی سخنی به میان نیاورده اند.

پاره ای گفته اند هجوم تک نفره بر جماعتی از دشمنان دو حالت دارد: اگر علم یا گمان قوی دارد که دشمنان را می کشد و خودش نجات پیدا می کند، این اقدام او حسن است. اما اگر علم یا گمان قوی دارد که کشته می شود ولیکن باعث درهم‌کوبیدن دشمن شود که نفعی به مسلمانان می رساند، این عمل نیز جایز است.[1]

حنفی:

از محمد بن حسن شیبانی(م 189ق) از پایه گذاران مذهب حنفی نقل شده اگر کسی به تنهایی بر جمع هزار نفره از مشرکین هجوم ببرد، اگر امید نجات خود یا ضربه زدن به دشمن را داشته باشد، این اقدام او مشکلی ندارد[2] اما اگر اینگونه نباشد، عمل او مکروه است زیرا جان خود را در معرض تلف قرار داده که هیچ نفعی به مسلمانان نمی رساند.[3] اما اگر جهت جرأت دادن به مسلمانان برای هجوم بر دشمنان این کار را بکند، جواز این اقدام دور از ذهن نیست زیرا در این اقدام نفعی برای مسلمانان است، همچنین اگر قصد او ترساندن دشمنان باشد تا به صلابت مسلمانان پی ببرند. اگر جان خود را از دست دهد و نفعی برای مسلمانان داشته باشد، به جهت سرافرازی دین و خواروخفیف کردن کفر، پس این مقامی شریف است که خداوند آنان را با آیه «إِنَّ اللَّهَ اشْتَرَى مِنَ الْمُؤْمِنِينَ أَنْفُسَهُمْ»[4] مدح کرده است.[5]

شافعی:

ابن حجر عسقلاني(م 852ق) از برجسته ترین علمای شافعی مذهب می نویسد:

«جمهور تصریح کرده اند کسی که به تنهایی بر تعداد زیادی از دشمنان هجوم ببرد، اگر شجاعت فراوانی داشته باشد و گمان داشته باشد که دشمنان با این اقدام او دچار ترس می شوند یا باعث شجاعت مسلمانان می شود، پس این اقدام او حسن است. اما اگر این اقدام برخواسته از بی‌پروایی او باشد، این عمل ممنوع است مخصوصا اگر این اقدام او باعث سرافکندگی و ضعف مسلمانان شود.»[6]

حنبلی:

ابن تیمیه حنبلی(م 728ق) می گوید:

«ائمه اربعه بر جواز هجوم تک نفره مسلمان در صف دشمنان حتی اگر گمان به کشته شدن داشته باشد، حکم کرده اند. البته در صورتی که در آن مصلحتی برای مسلمین وجود داشته باشد.»[7]

ابن تیمیه می گوید مذاهب اربعه بر جواز این مسأله اتفاق دارند و همه علمای مطرح نیز بر آن حکم کرده اند و از شافعی و احمد و ابوحنیفه و مالک نص بر جواز وجود دارد.[8]

 پی نوشت:

 


[1] . قرطبي، محمّد بن أحمد، الجامع لأحكام القرآن، ج 2 ص 363.

[2] . سرخسی، محمد بن احمد(م 483ق)، شرح السير الكبير، ج 1 ص 163.

[3] . جصاص، احمد بن علی، أحكام القرآن، ج 1 ص 319.

[4] . توبه/111.

[5] . قرطبي، محمّد بن أحمد، الجامع لأحكام القرآن، ج 2 ص 364.

[6] . ابن حجر عسقلانی، احمد بن علی، فتح الباري شرح صحيح البخاري، ج 8 ص 185.

[7] . ابن تیمیه،احمد بن عبدالحلیم، مجموع الفتاوی، ج 28 ص 540.

[8] . ابن تیمیه، احمد بن عبدالحلیم، قاعدة في الانغماس في العدو وهل يباح، 25.

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *